Tijdens de laatste maand van het jaar kan het volop winter zijn. In de koudste december sinds 1901 kwam het zelfs tot een Elfstedentocht: dit gebeurde op 16 december 1933. Je kunt het je tegenwoordig nauwelijks nog voorstellen. Je leest er uitgebreid over in dit artikel.
Zacht decemberweer kan temperaturen van ruim 15 graden opleveren, maar in koude decembermaanden blijft de temperatuur soms dagenlang onder het vriespunt. De maandgemiddelde temperatuur schommelt in een gebruikelijke maand rond 4 graden: dan spreken we dus over het gemiddelde tussen de dag- en de nachttemperatuur. Tijdens de koudste tien decembermaanden sinds het begin van de metingen in 1901 lag deze maandgemiddelde temperatuur onder het vriespunt. De koudste editie viel in het jaar 1933 en die maand lichten we hieronder verder uit.
December 1933: extreem koude maand
Met in De Bilt een maandgemiddelde temperatuur van -2,0 graden is december 1933 de koudste december ooit gemeten. Vooral tijdens de periode van 3 tot en met 18 december was het van tijd tot tijd bijzonder koud met 's nachts meestal matige tot strenge vorst. We spreken van strenge vorst bij een temperatuur van -10 graden of lager. Ook kwam het in deze periode tot maar liefst tien ijsdagen. De koudste dag in De Bilt was 14 december met -5,8 graden als maximumtemperatuur en -13,4 graden als minimumtemperatuur.
Naast de koudste december was december 1933 in De Bilt ook de droogste decembermaand ooit. Er viel slechts 6,2 mm neerslag. Oorzaak hiervan was langdurig hogedrukweer, waarbij neerslag op grote afstand werd gehouden van West-Europa. De afgelopen jaren zien we onder invloed van een westelijke stroming juist vaak ronduit natte omstandigheden.
Elfstedentocht op 16 december
De vijfde Elfstedentocht uit de geschiedenis in Nederland vond aan het eind van deze koudegolf plaats: op 16 december 1933 was het zover. Tot op heden is dit tevens de enige Elfstedentocht die in december werd verreden in Friesland. Onder goede weersomstandigheden waren er weinig uitvallers. Het was uiteraard wel koud, maar over het algemeen stond er weinig wind en ook scheen de zon (zoals die maand veel vaker het geval was) flink.
De tocht kende uiteindelijk twee winnaars: Abe de Vries en Sipke Castelein bereikten de finish na negen uur en vijf minuten, destijds een dik parcoursrecord. In latere edities zijn die tijden aangescherpt, vaak zelfs onder veel zwaardere omstandigheden. Welke temperaturen noodzakelijk zijn om tot een Elfstedentocht te komen, en waarom dat in deze tijd van leven zo enorm lastig blijkt, kun je via de link hieronder lezen.
De laatste Elfstedentocht werd verreden in 1997. Zal het ooit nog lukken? Wat voor weer is er voor nodig?
Winter kende geen koud vervolg
Dat een koude decembermaand nog niet direct een (zeer) koude winter hoeft te betekenen, hebben we al meerdere keren gezien. Ondanks de koude start van december 1933, staat de winter van 1933-1934 bij lange na niet in de top-10 van koudste winters ooit. Januari en februari 1934 verliepen plotseling tamelijk zacht. Hetzelfde beeld zagen we bijvoorbeeld in de winter van 2010-2011: na een koude decembermaand in 2010, toen we voor het laatst een maandgemiddelde temperatuur hadden onder nul, verliepen ook die januari en februari vervolgens vrij zacht.
